جهان در آستانه ظهور

در بخش‏هاى مربوطه درباره غيبت امام دوازدهم و فلسفه آن سخن گفتيم. آن آخرين حجت پروردگار غايب شد تا پس از فراهم شدن زمينه‏ها ظاهر شود و جهان را از پرتو هدايت‏هاى مستقيم خود بهره‏مند سازد. بشريّت مى‏توانست در دوران غيبت، به گونه‏اى عمل كند كه هر چه زودتر شرايط حضور امام را آماده سازد ولى به خاطر پيروى از شيطان و هواى نفس و دور ماندن از تربيت صحيح قرآنى و نپذيرفتن ولايت و راهبرى معصوم‏عليه السلام به بيراهه رفت و هر روز بناى ستمى را در دنيا قرار داد و ظلم و تباهى را گسترده كرد. با انتخاب اين مسير، به سرانجام بسيار بدى رسيد. جهانى پر از ظلم و جور، فساد و تباهى، روزگارى تهى از امنيّت اخلاقى و روانى، حياتى به دور از معنويّت و پاكى و اجتماعى پر از تجاوزها و پايمال كردن حقوق زيردستان، محصول عملكرد انسان‏هاى دوران غيبت شد. واقعيتى كه در كلام معصومين از قرن‏ها قبل، پيش بينى شده و تصوير سياه آن،ترسيم گشته بود. امام صادق‏عليه السلام به يكى از ياران خود فرمود: 

مهدویت در آیینه  آیات و روایات

الف: قرآن‏

قرآن كريم، چشمه زلال ناب‏ترين معارف الهى و ماندگارترين حكمت‏ها و دانش‏هاى مورد نياز بشر است. كتابى است سراسر راستى و درستى كه خبرهاى گذشته و آينده جهان را بيان كرده است و هيچ حقيقتى را فروگذار نكرده است. البته روشن است كه حجم بسيار گسترده حقايق عالم در ژرفاى آيات الهى نهفته است و تنها آن‏ها كه به عمق معانى آن دست يابند به آن واقعيّات پى خواهند برد و آنان اهل قرآن و مفسران حقيقى آن يعنى پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله وسلم و خاندان پاك او هستند.

قيام و انقلاب آخرين سفير الهى از بزرگترين حقايق جهان است كه در آيات فراوانى از قرآن كريم به آن اشاره شده و روايات بسيارى در تفسير آن آيات نقل گرديده است كه به چند نمونه اشاره مى‏كنيم: 

آخرين نمازِ اولين نمازگزار(امام علی(ع))

امام علي عليه السلام زودتر از تمام مردم عصر خود به خدا و رسولش صلي الله عليه و آله ايمان آورد و نماز گزارد. ايشان اين موضوع را به طور مكرر اعلام فرمود و هيچ كس هم به مخالفت با ايشان برنخاست.

اين مطلب را هم راويان شيعه نقل كرده‌اند و هم راويان اهل سنت. خود آن حضرت مي‌فرمايند:

اللهم اني اول من اناب و سمع و اجاب، لم يسبقني الا رسول الله (ص) بالصلاه! (1)

بار خدايا من نخستين كسي هستم كه به حق رسيده و آن را شنيده و پذيرفته است و هيچ كس بر من در امر نماز سبقت نگرفت، مگر رسول خدا صلي الله عليه و آله، و نيز فرموده‌اند: «من هفت سال پيش از آن كه كسي با پيامبر نماز بخواند، با او نمازگزاردم.» (2)

در نماز علي عليه السلام سخن‌ها رفته و كلام‌ها گفته و كتاب‌ها نوشته شده است؛ «نمازي كه در آن، چنان غرق در مناجات و خضوع و بندگي مي‌شد كه گوشش نمي‌شنيد، چشمش نمي‌ديد و زمين و آسمان و مافيها از خاطرش محو مي‌شد! نمازي كه در آن از خوف خدا بر خود مي‌لرزيد و رنگ از رخسار مباركش مي‌پريد. اصولاً معناي نماز را بايد در نماز علي عليه السلام جست و معناي خوف را بايد از چهره رنگ پريده او دريافت و خدا را بايد از چشم او ديد. 

انتظار

مه مــــن ،دلبرمـــن،نازنینم               بگوتاکه ســرراهت نشینـم

تمام جمعه هاچشم انتظارم             که یک جمعه جمالت راببینم

زچشمم درفشاندم تابیائــی             به راهت گل نشاندم تا بیائی

به شوق دیدنت هر صبح جمعه         دعای ندبه خواندم تابیائــــــی

امام مهدی(عج) در نگاه کلی

در روايات پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله وسلم و اهل بيت پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم شمايل و اوصاف حضرت مهدى‏عليه السلام بيان شده است كه به برخى از آن‏ها اشاره مى‏شود:

آن بزرگوار چهره‏اش جوان و گندمگون، پيشانى‏اش بلند و تابنده، ابروانش هلالى و كشيده، چشمانش سياه و درشت، بينى‏اش كشيده و زيبا و دندان هايش برّاق و گشاده است. بر گونه راست آن امام، خالى مشكين و در ميان شانه‏اش اثرى چون اثر نبوّت ديده مى‏شود و اندام مباركش متناسب و دلرباست.

بعضى از ويژگى‏هاى آن وجود شريف كه در سخنان معصومين عليهم السلام بيان گرديده، از اين قرار است: 

چشم به راه

به تماشای طلوع تو، جهان چشم به راه

به امید قدمتف کون و مکان چشم به راه

به تماشای تو ای نور دل هستی، هست

آسمان، کاهکشان کاهکشان چشم به راه

رخ زیبای تو را، یاسمن آیینه به دست

قد رعنای تو را سرو جوان چشم به راه

در شبستان شهود اشک فشان دوخته اند

همه شب تا به سحر خلوتیان چشم به راه

دیدمش فرشی از ابریشم خون می گسترد!

در سراپرده چشمان خود آن چشم به راه

نازنینا! نفسی است تجلّی زین کن

که زمین گوش به زنگ ست و زمان چشم به راه

آفتابا! دمی از ابر برون آ، کو بود

بی تو منظومه امکان، نگران، چشم به راه

(زکریا اخلاقی)

تاریخچه مهدویت

5ـ اقامه نماز جنازه پدر

آخرين فراز از زندگى امام مهدى عليه السلام در دوران اختفا و پيش از شروع غيبت، نماز خواندن آن حضرت بر جنازه پاك پدر بزرگوارش است.

ابوالاَدْيان خدمتكار امام يازدهم‏عليه السلام در اين باره مى‏گويد: 

تاریخچه مهدویت

4ـ دريافت هداياى مادّى‏

يكى از برنامه‏هاى شيعيان، فرستادن هداياى مادّى و واجبات مالى براى امامان معصوم‏عليه السلام بوده است و آن بزرگواران پس از پذيرفتن آن‏ها، از نيازمندان جامعه رفع نياز مى‏كردند. 

تاریخچه مهدویت

3ـ پاسخ گويى به سؤالات‏

آخرين ستاره درخشان آسمان امامت، در همان سال‏هاى آغاز زندگى، به سؤالات شيعيان در موارد گوناگون، پاسخ‏هاى محكم و قانع كننده مى‏داد و دلگرمى و آرامش خاطر آنان را فراهم مى‏كرد. براى نمونه روايتى را به اختصار نقل مى‏كنيم:

تاریخچه مهدویت

چگونگی ولادت

در روايات فراوان، از پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله وسلم نقل شده است كه مردى از خاندان او به نام «مهدى» قيام خواهد كرد و بنيان ستم را واژگون خواهد ساخت. فرمانروايان ستمگر عباسى با اطلاع از اين روايات در پى آن بودند كه در همان ابتداى ولادت امام مهدى‏عليه السلام، او را به قتل رسانند. بنابراين از زمان امام جوادعليه السلام، زندگى امامان معصوم‏عليه السلام با محدوديت‏هاى بيشترى همراه گشت و در زمان امام حسن عسكرى‏عليه السلام به اوج خود رسيد به گونه‏اى كه كمترين رفت و آمد به خانه آن بزرگوار از نظر دستگاه حكومت، مخفى نبود. پيداست در چنين شرايطى بايد تولّد آخرين حجّت حق و موعود الهى در پنهانى و به دور از چشم ديگران مى‏بود. به همين دليل حتى نزديكان امام يازدهم از جريان ولادت امام مهدى‏عليه السلام بى‏اطلاع بودند و تا چند ساعت پيش از تولّد نيز، نشانه‏هاى باردارى در نرجس خاتون مادر بزرگوار امام دوازدهم، ديده نشد. 

ویژگی های امام زمان

جانشين پيامبرصلى الله عليه وآله كه ضامن تداوم حيات دين و نيز پاسخگوى نيازهاى بشر است شخصيت ممتازى است كه به تناسب جايگاه والاى پيشوايى و رهبرى، ويژگى‏هايى دارد كه مهمترين آنها عبارتند از:

1-تقوا و پرهيزگارى و برخوردارى از ملكه عصمت به گونه‏اى كه كوچكترين گناهى از او سر نمى‏زند.

2- علم و دانش كه از علم پيامبرصلى الله عليه وآله سرچشمه گرفته است و متصل به علم الهى است. بنابراين پاسخگوى همه در تمام زمينه‏هاى مادى و معنوى، دينى و دنيوى است.

3- آراستگى به فضائل و كلمات اخلاقى در بالاترين درجات.

4- توان اداره جامعه بشرى و مديريت صحيح آن بر اساس آموزه‏هاى دينى.

با توجه به صفات ياد شده براى امام، بديهى است كه انتخاب چنين فردى از توان و دانش مردم بيرون است و تنها خداوند است كه به سبب علم بى‏نهايت خود مى‏تواند پيشوايان و جانشينان پيامبرصلى الله عليه وآله را برگزيند. بنابراين از مهمترين ويژگى‏هاى امام، منصوب بودن او از سوى خداست.

با توجه به اهميّت اين ويژگى‏ها، به اختصار درباره هر يك توضيح مى‏دهيم:

نیاز به امام و ضرورت وجود رهبر دینی

پس از روشن شدن ديدگاهها، بجاست به اين سؤال پاسخ دهيم كه با وجود قرآن و سنت پيامبرصلى الله عليه وآله چه نيازى به امام و رهبر دينى - آنگونه كه شيعه معتقد است - وجود دارد؟

 براى ضرورت وجود امام، دليل‏هاى فراوانى بيان شده است ولى ما تنها به يك بيان ساده، اكتفا مى‏كنيم: 

امامت در دیدگاه شیعه و اهل سنت

پس از رحلت پيامبر گرامى اسلام‏صلى الله عليه وآله مهمترين بحثى كه در جامعه نوپاى اسلامى مطرح شد موضوع خلافت و جانشينى رسول خداصلى الله عليه وآله بود. گروهى بر اساس آراء بعضى بزرگان صحابه پيامبرصلى الله عليه وآله، خلافت ابوبكر را پذيرفتند و گروه ديگر معتقد شدند كه جانشين پيامبر بنابر تعيين آن حضرت، امام على‏عليه السلام است. در زمان‏هاى بعد دسته اول به عامّه (اهل سنّت و جماعت) و گروه دوم به خاصّه (تشيّع) معروف گرديدند. 

ضرورت طرح مباحث مهدویت

شايد بعضى اينگونه فكر كنند كه با وجود نيازهاى مختلف و اساسى در زمينه‏هاى فرهنگى، پرداختن به مباحث امام مهدى‏عليه السلام چه ضرورتى دارد؟ آيا به اندازه كافى در اين مورد سخن گفته نشده و كتاب و مقاله نوشته نشده است؟

 در پاسخ بايد گفت مباحث مهدويت از جمله موضوعاتى است كه نقش كليدى در زندگى بشر دارد و با زواياى مختلف حيات انسان ارتباط مستقيم دارد. بنابراين با و جود تلاش‏هاى انجام شده، هنوز اين موضوع ناگفته‏هاى فراوان دارد و بجاست كه عالمان و محقّقان در اين عرصه تلاشى دو چندان انجام دهند.

چرا مهدی(عج) الآن ظهور نمی کند؟

برای‌ ارائه‌ پاسخ‌ جامعی‌ به‌ این‌ پرسش‌ مناسب‌ دیدیم‌ که‌ قسمتی‌ از کتاب‌ «رهبری‌ بر فراز قرون‌» پژوهشی‌ دربارة‌ امام‌ مهدی‌، علیه‌السلام‌، نوشتة‌ شهید سید محمد باقر صدر را برای‌ شما نقل‌ کنیم‌: