علائم ظهور

 قيام و انقلاب جهانى امام مهدى‏عليه السلام نشانه‏هايى دارد. دانستن اين علائم، آثار مهمّى در پى خواهد داشت. از آنجا كه اين نشانه‏ها نويد بخش فرج مهدى آل محمدصلى الله عليه وآله است، وقوع هر يك از آنها نور اميد را در دل‏هاى منتظران، پر فروغ‏تر خواهد كرد و براى معاندان و منحرفان مايه تذكّر و هشدار خواهد بود تا از بدى و تباهى دست بردارند همچنان كه منتظران را براى درك ظهور و كسب قابليّت همراهى و حضور در كنار معصوم‏عليه السلام مهيّاتر خواهد كرد. علاوه بر اينكه آگاهى از اتفاقاتى كه در آينده رخ خواهد داد مى‏تواند ما را در برنامه‏ريزى مناسب براى مواجهه بهتر با آنها يارى دهد، همانگونه كه اين علائم معيار خوبى براى تشخيص مدّعيان دروغين مهدويّت است بنابراين اگر كسى ادّعاى مهدويت كرد ولى قيام او همراه با اين علائم نبود به سادگى مى‏توان به دروغگو بودن او پى برد. در روايات پيشوايان معصوم‏عليه السلام علائم فراوانى براى ظهور ذكر شده است كه بعضى از آنها پديده‏هاى طبيعى و عادى و بعضى غير عادّى و معجزه آسا هستند. ما از ميان اين علائم ابتدا آنهايى را كه در منابع معتبر و روايات بيشتر به صورت برجسته ذكر شده را بيان مى‏كنيم و در پايان تعدادى از علائم ديگر را به اختصار برخواهيم شمرد.  امام صادق‏عليه السلام در روايتى فرموده‏اند:«[قيام‏] قائم‏عليه السلام پنج نشانه دارد: خروج سفيانى، يمانى، نداى آسمانى، كشته شدن نفس زكيّه و خسف بيداء.»(1) اكنون با توجه به روايات، علائم پنجگانه ياد شده را كه در روايات متعدد تكرار شده است توضيح مى‏دهیم

زمينه‏هاى ظهور ‏ حضرت

ظهور امام مهدى‏عليه السلام شرايط و نشانه‏هايى دارد كه از آنها به عنوان زمينه‏هاى ظهور و علائم آن ياد مى‏شود تفاوت اين دو آن است كه زمينه‏ها در تحقق ظهور تأثير واقعى دارند به گونه‏اى كه با فراهم شدن آنها ظهور امام اتفاق مى‏افتد و بدون آن ظهور نخواهد بود. ولى علائم در ظهور نقشى ندارند بلكه تنها نشانه‏هايى هستند كه به وسيله آنها مى‏توان به اصل ظهور و يا نزديك شدن آن پى برد. با توجه به تفاوت ياد شده به خوبى مى‏توان دريافت كه زمينه‏ها و شرايط نسبت به علائم و نشانه‏ها از اهميت بيشترى برخوردارند بنابراين لازم است كه بيش از آنكه به دنبال علائم باشيم به زمينه‏ها توجه كنيم و در حد توان خود در تحقق آنها بكوشيم. به همين جهت ماابتدا زمينه‏ها و شرايط ظهورراتوضيح مى‏دهيم و در پايان به اختصار برخى از علائم ظهور را برخواهيم شمرد. 

در بخش‏هاى گذشته درباره غيبت امام دوازدهم و فلسفه آن سخن گفتيم. آن آخرين حجت پروردگار غايب شد تا پس از فراهم شدن زمينه‏ها ظاهر شود و جهان را از پرتو هدايت‏هاى مستقيم خود بهره‏مند سازد. بشريّت مى‏توانست در دوران غيبت، به گونه‏اى عمل كند كه هر چه زودتر شرايط حضور امام را آماده سازد ولى به خاطر پيروى از شيطان و هواى نفس و دور ماندن از تربيت صحيح قرآنى و نپذيرفتن ولايت و راهبرى معصوم‏عليه السلام به بيراهه رفت و هر روز بناى ستمى را در دنيا قرار داد و ظلم و تباهى را گسترده كرد. با انتخاب اين مسير، به سرانجام بسيار بدى رسيد. جهانى پر از ظلم و جور، فساد و تباهى، روزگارى تهى از امنيّت اخلاقى و روانى، حياتى به دور از معنويّت و پاكى و اجتماعى پر از تجاوزها و پايمال كردن حقوق زيردستان، محصول عملكرد انسان‏هاى دوران غيبت شد. واقعيتى كه در كلام معصومين از قرن‏ها قبل، پيش بينى شده و تصوير سياه آن،ترسيم گشته بود. امام صادق‏عليه السلام به يكى از ياران خود فرمود:

ابعاد انتظار

انسان از زواياى مختلف داراى ابعاد گوناگون است: از سويى از بُعد نظرى و عملى برخوردار است و از سوى ديگر داراى بُعد فردى و اجتماعى است و از زاويه‏اى ديگر در كنار بُعد جسمى، بُعد روحى و روانى دارد. بدون ترديد در همه ابعاد ياد شده نياز به چارچوبِ مشخصى است تا در قالب آن راه صحيح زندگى باز شود و مسيرهاى انحرافى به روى آدمى بسته گردد. و آن راهِ درست همان مسير انتظار است. انتظار موعود جهانى در همه ابعاد زندگى منتظر تأثير مى‏گذارد. در بعد فكرى و نظرى كه زير بناى اعمال و رفتار انسان است، باورهاى اساسى حيات آدمى را در حصار خود حفظ مى‏كند. به بيان ديگر انتظار صحيح مى‏طلبد كه منتظر، بنيان‏هاى اعتقادى و فكرى خود را تقويت كند تا در دام مكتب‏هاى انحرافى گرفتار نشود و يا به خاطر طولانى شدن دوره غيبت امام عصرعليه السلام به چاه يأس و نااميدى سقوط نكند. امام باقرعليه السلام فرمود: روزگارى بر مردم خواهد آمد كه امام ايشان غايب خواهد شد پس خوشا به حال آنان كه در آن زمان، بر امرِ (ولايت) ما ثابت و استوار بمانند.(1) 

ملاقات و طول عمر حضرت

از سختى‏ها و تلخى‏ها دوره غيبت، دورى شيعيان از مولاى خود و محروم ماندن از ديدار جمال آن يوسف بى همتاست. با شروع روزگار غيبت، منتظران ظهور، پيوسته در حسرت تماشاى آن سرو بلند فضيلت سوخته‏اند و آه فراق از دل كشيده‏اند! البته در دوران غيبت صغرى‏، شيعيان به وسيله نائبان خاص با امام عصرعليه السلام ارتباط داشتند و بعضى از آنها به فيض حضور آن بزرگوار رسيدند چنان كه در اين باره روايات فراوانى وجود دارد ولى در دوره غيبت كبرى كه روزگار غيبت كامل امام است، رابطه ياد شده قطع گرديد و امكان شرفيابى به محضر آن حضرت به شكل معمول و از طريق افرادى خاص، منتفى شد. با اين حال بسيارى از علما معتقدند كه در اين زمان نيز، ملاقات با آن ماه منير امكان دارد و بارها اتّفاق افتاده است. حكايت شرفيابى بزرگانى چون علامه بحرالعلوم، مقدس اردبيلى، سيّدبن طاووس و مانند آنها معروف و مشهور است و در كتاب‏هاى بزرگان علما نقل گرديده است.(1) 

فوائد امام غايب‏

  صدها سال است كه جامعه بشرى از فيض ظهور حجّت خدا محروم گرديده و امت اسلامى از درك محضر رهبرى آسمانى و پيشوايى معصوم، بى‏بهره مانده است. به راستى وجود او در غيبت و زندگى او در پنهانى و دور از دسترس همگان چه آثارى براى جهان و جهانيان دارد؟ آيا نمى‏شد در نزديكى‏هاى دوران ظهور متولد شود و شاهد روزگار سخت غيبت خويش از شيعيان نباشد؟

 اين سؤال و مانند آن از نبود شناخت نسبت به جايگاه امام و حجّت الهى سرچشمه مى‏گيرد. 

انواع غيبت‏ حضرت مهدی(عج)

با توجه به فلسفه بیان شده برای غیبت، غيبت امام مهدى‏عليه السلام امرى لازم و ضرورى بود ولى از آنجا كه همه حركت‏ها و اقدام‏هاى پيشوايان بزرگ ما، در راستاى تقويت پايه‏هاى ايمان و اعتقاد مردم بود و بيم آن بود كه غيبت آخرين حجت الهى، آسيب‏هاى جدّى و غير قابل جبران به ديانت مسلمين وارد آورد، دوران غيبت با روندى حساب شده و برنامه ريزى دقيق آغاز گرديده و ادامه پيدا كرد. 

مفهوم غيبت‏

اولين نكته قابل طرح آن است كه غيبت به معنى «پوشيده بودن از ديدگان» است نه حاضر نبودن. بنابراين در اين بخش، سخن از دوره‏اى است كه امام مهدى‏عليه السلام از چشمان مردمان غايب است و آنها او را نمى‏بينند و اين در حالى است كه آن بزرگوار در بين مردم حضور دارد و در كنار ايشان زندگى مى‏كند. اين حقيقت در روايات امامان معصوم به عبارات گوناگون بيان گرديده است.

امام على‏عليه السلام مى‏فرمايد: